Kolibki to historyczny zespół osadniczy i krajobrazowy w granicach Gdyni. Leży nad potokiem Kolibkowskim, w południowej części dzielnicy Orłowo, bezpośrednio przy brzegu Morza Bałtyckiego; granica z Sopotem przechodzi w tym miejscu wzdłuż rzeki Swelina.
Historia Kolibek
Miejsce występowało już jako własność cystersów oliwskich pod nazwami Colybka, Kolebki lub Kolebka. W kolejnych wiekach majątek przeszedł w ręce rodów szlacheckich, w tym Wejherów, Radziwiłłów, Ostromeckich, Sobieskich i Przebendowskich. Po śmierci króla Jana III Sobieskiego posiadłość weszła w posiadanie królowej Marysieńki; w parku zachowały się nazwy związane z jej osobą, na przykład „Dąb Marysieńki” i „Grota Marysieńki”.
W 1720 Jakub Ludwik Sobieski sprzedał dobra Piotrowi Przebendowskiemu. W okresie 1814–1831 właścicielem dworu był baron Alexander Gibson, konsul brytyjski w Gdańsku. Pod zaborem pruskim majątek stał się własnością państwa pruskiego. Po I wojnie światowej ostatnim prywatnym właścicielem dworu był Witold Kukowski.
Co zachowało się w terenie?
Przy dawnej rezydencji istnieje Park Marysieńki o układzie barokowym z kilkusetletnim drzewostanem. Obecne budynki przydworskie pochodzą z pierwszej połowy XIX wieku. Po II wojnie światowej państwo przejęło majątek; w dworze zakwaterowano rodziny, a w parku uruchomiono kotłownię, szklarnię i szkółkę ogrodniczą. Ciepłownię i część szklarni rozebrano, a powojenny budynek szkółki ogrodniczej stał się siedzibą Wydziału Ogrodnika Miasta.
Reliktami zabudowy wcześniejszej były obiekty takie jak karczma z XV wieku, cegielnia, hamernia, młyn zbożowy i papiernia. Z cegieł wyprodukowanych w cegielni wzniesiono wiele gmachów, między innymi w Gdańsku.
Ślady wojenne i zabytki
W Kolibkach znajdował się kościół pw. św. Józefa, zbudowany w 1763 przez generała Józefa Przebendowskiego, związany fundacyjnie z Kalwarią Wejherowską. Fundator planował przy kościele klasztor kapucynów. Kościół zawierał gotycki obraz „Matki Boskiej Piaseckiej” z początku XVI wieku, przypuszczalnie dar królowej Marii Kazimiery. Budowlę zniszczyli niemieccy okupanci późną jesienią 1939; jedyną zachowaną pozostałością jest fragment dawnego cmentarza przykościelnego.
Na zalesionych wzgórzach morenowych po zachodniej stronie osiedla istnieją ślady niemieckich stanowisk baterii przeciwlotniczej: umocnione stanowiska dla ośmiu armat, budynek koszarowy oraz stanowisko wieży dalmierza. W tej części terenu znajduje się także tor motocrossowy.
Przy alei Zwycięstwa, na wysokości dawnej stacji benzynowej, umieszczono Pomnik Obrońców Gdyni 1939 na tarasie widokowym. Z tego tarasu rozciąga się widok na Zatokę Gdańską.
Kolibki w okresie międzywojennym i wojny
W II Rzeczypospolitej w Kolibkach działała polska placówka celna i przejście graniczne Kolibki/Steinfließ na granicy polsko-gdańskiej; te budynki nie zachowały się. Od 1930 roku funkcjonował tu posterunek informacyjny Straży Granicznej „Kolibki”, wchodzący w strukturę Placówki SG I linii „Wielki Kack”.
We wrześniu 1939 pozycje obronne w rejonie Kolibek obsadzał 2 Morski Pułk Strzelców. 1 września atakowała od strony Sopotu tzw. Brygada Eberhardta, ale polskie oddziały pod dowództwem ppłk. Ignacego Szpunara przeprowadziły kontruderzenie. Walki na przedpolu Gdyni, w Orłowie i Kolibkach trwały także w drugim tygodniu września; 8 września pozycje polskie były ostrzeliwane przez pancernik Schleswig-Holstein, a 12 września obrońcy otrzymali rozkaz wycofania się na Oksywie.
Zdjęcia wykonane na posterunku w Kolibkach przez niemieckiego fotografa Hansa Sönnke ilustrują zajęcie miasta. Choć podpisywane jako wykonane 1 września, zdjęcia powstały propagandowo 14 września 1939 po zajęciu Gdyni.
Na skróty
- Kolibki to osiedle w Gdyni, wchodzące w skład dzielnicy Orłowo.
- Przy dworze zachował się Park Marysieńki o założeniu barokowym i kilkusetletnim drzewostanie.
- W terenie widoczne są pozostałości niemieckich stanowisk przeciwlotniczych oraz tor motocrossowy.
- W Kolibkach stoją zabytki i relikty historyczne, m.in. fragment cmentarza po zniszczonym kościele św. Józefa.
- Podczas kampanii wrześniowej 1939 okolica była miejscem ciężkich walk obronnych o Gdynię.
Informacje praktyczne
- Adres: Aleja Zwycięstwa 291A, 81-525 Gdynia — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (3 414 opinii)
