| Dane | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Sławomir Ryszard Cenckiewicz |
| Data urodzenia | 20 lipca 1971 |
| Miejsce urodzenia | Gdynia |
| Zawód | historyk, publicysta, urzędnik państwowy |
| Specjalizacja | historia najnowsza; służby specjalne i emigracja polityczna |
| Wykształcenie | Uniwersytet Gdański (magister 1997), doktor (2003), habilitacja (2011, UKSW) |
| Najważniejsze funkcje | członek Kolegium IPN (2016–2021); dyrektor Wojskowego Biura Historycznego (2016–2023); szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego (2025–2026) |
| Publikacje | ponad 200 publikacji |
Sławomir Cenckiewicz zajmuje się badaniem historii służb specjalnych po 1944 roku, dziejów opozycji antykomunistycznej oraz polskiej emigracji politycznej. W pracy naukowej i publicystycznej łączy badania źródłowe z działalnością redakcyjną i urzędową.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się 20 lipca 1971 roku w Gdyni i wychowywał się w dzielnicy Zaspa. W 1997 ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Gdańskim; pracę magisterską pt. "Geneza opozycji lewicowo-liberalnej w PRL (1956–1968)" napisał pod kierunkiem prof. Romana Wapińskiego i otrzymał wyróżnienie rektora.
W 2003 uzyskał stopień doktora w Instytucie Historii Uniwersytetu Gdańskiego na podstawie biografii Tadeusza Katelbacha. Habilitację otrzymał 7 listopada 2011 na Wydziale Nauk Historycznych i Społecznych UKSW za książkę poświęconą Annie Walentynowicz.
Kariera naukowa i działalność wydawnicza
W pracy badawczej skupia się na historii służb specjalnych w Polsce, ich wpływie na państwo i społeczeństwo, a także na dziejach emigracji politycznej i opozycji antykomunistycznej. Jest autorem ponad 200 publikacji naukowych, popularnonaukowych i źródłowych oraz współpracował z licznymi czasopismami, w tym z "Arcana", "Biuletynem IPN", "Dziejami Najnowszymi", "Wprost" i "Rzeczpospolitą".
Pełnił funkcje redakcyjne i dydaktyczne: był redaktorem naczelnym dwumiesięcznika "Zawsze wierni", sekretarzem redakcji rocznika "Niepodległość", a także prowadził zajęcia i wykładał na uczelniach, m.in. na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej, gdzie otrzymał tytuł profesora uczelnianego.
Funkcje państwowe i etapy pracy urzędowej
W latach 2001–2008 pracował w Oddziałowym Biurze Edukacji Publicznej IPN w Gdańsku na stanowiskach specjalistycznych i kierowniczych. W 2006 minister obrony powołał go na przewodniczącego Komisji ds. Likwidacji Wojskowych Służb Informacyjnych; uczestniczył w opracowaniu raportu o działalności WSI.
4 stycznia 2016 został powołany na Pełnomocnika Ministra Obrony Narodowej ds. Reformy Archiwów Wojskowych i pełnił obowiązki dyrektora Centralnego Archiwum Wojskowego. 4 czerwca 2016 objął stanowisko dyrektora Wojskowego Biura Historycznego. W 2016 Sejm powołał go do Kolegium IPN; z tej funkcji zrezygnował po objęciu innych obowiązków w instytucjach publicznych.
W 2018 podjął pracę w Akademii Sztuki Wojennej; od 1 października 2022 kieruje Katedrą Służb Specjalnych. W 2023 Sejm powołał go do Państwowej Komisji ds. badania wpływów rosyjskich na bezpieczeństwo wewnętrzne; wkrótce został jej przewodniczącym, a 29 listopada 2023 Sejm odwołał go z tej funkcji. W grudniu 2023 zakończył kierowanie Wojskowym Biurem Historycznym.
Sprawy prawne i ostatnie stanowiska
W maju 2025 Wydział ds. Wojskowych Prokuratury Okręgowej w Warszawie postawił mu zarzuty dotyczące pomocnictwa w ujawnieniu fragmentów Planu Użycia Sił Zbrojnych RP; w sierpniu 2025 prokuratura skierowała przeciwko niemu akt oskarżenia. W tym samym miesiącu 2025 Sąd Apelacyjny w Warszawie orzekł na jego korzyść w procesie o naruszenie dóbr osobistych przeciwko Lechowi Wałęsie — sąd nakazał przeprosiny i przekazanie 30 tys. zł na cel społeczny.
W lipcu 2025 został zapowiedziany do powołania na stanowisko szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego; 7 sierpnia 2025 został powołany na to stanowisko. W marcu 2026 objął przewodnictwo nowo powołanej Rady Bezpieczeństwa i Obronności przy Prezydencie RP. W kwietniu 2026 złożył rezygnację ze stanowiska szefa BBN, wskazując na odebranie dostępu do informacji niejawnych przez gabinet Donalda Tuska i deklarując dążenie do zmiany władzy politycznej.
Kontrowersje związane z działalnością publiczną
Ustawa tworząca komisję do badania wpływów rosyjskich, której przewodniczył, spotkała się z krytyką części mediów i prawników. Krytycy nazywali ją m.in. "lex anty-Tusk" i podkreślali ryzyko ograniczenia prawa do pełnienia funkcji publicznych. Zwolennicy używali sformułowania "lex anty-Putin".
W mediach zwrócono uwagę na jego udział w cyklu reportaży emitowanych przez Telewizję Polską, w którym wykorzystano materiały MSZ z archiwum tej instytucji. Produkcja spotkała się z pozytywnymi opiniami środowisk prawicowych i zarzutami o polityczne sterowanie ze strony krytyków.
Życie prywatne
Jest synem Ryszarda i Janiny z domu Kubiak oraz wnukiem Mieczysława Cenckiewicza, przedwojennego działacza KPP i powojennie funkcjonariusza MBP i SB. Wychowywał się w gdyńskiej dzielnicy Zaspa.
Jest związany z duszpasterstwem Bractwa św. Piusa X.
