27 lipca 2026 r. Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO podczas 48. sesji w Busan uznał Śródmieście Gdyni za przykład o wyjątkowej wartości, wpisując tam modernistyczne centrum miasta. Wpis dotyczy zwartego fragmentu zabudowy o międzywojennym rodowodzie, który powstał w krótkim okresie jako element planu budowy nowoczesnego portu i miasta. Decyzja została przyjęta po wieloletnich przygotowaniach administracyjnych, badaniach konserwatorskich i działaniach dyplomatycznych.
Czym Gdynia przypomina Neapol?
Neapol i Gdynia trafiły na tę samą listę UNESCO z różnych powodów. Neapol doceniono za zachowane materialne warstwy kolejnych epok i czytelny, prastary układ urbanistyczny. Gdynia wyróżniono za spójny przykład modernistycznego planowania — miasto zbudowano w latach 1926–1939 jako nowoczesne centrum portowe. Porównania pokazują, że ochrona UNESCO obejmuje zarówno miasta z głęboką historyczną stratygrafią, jak i te, których wartość tkwi w jednorodnej, XX‑wiecznej koncepcji przestrzennej.
Czy wpis UNESCO ograniczy właścicieli i inwestycje?
Władze Gdyni i przedstawiciele administracji podkreślili, że sam wpis nie oznacza automatycznego nałożenia nowych zakazów na właścicieli nieruchomości. Wiceprezydentka Oktawia Gorzeńska wskazała, że teren objęty wpisem był chroniony miejscowymi planami przez około 20 lat. UNESCO akceptowało dokumentację nominacyjną dopiero po uzupełnieniu kwestii strefy buforowej i mechanizmów oceny wpływu inwestycji, co oznacza, że formalne procedury ochronne zostały wcześniej dopracowane.
Jak wyglądała droga Gdyni do wpisu?
Prace nad nominacją trwały ponad dwie dekady. Kluczowe etapy to wpis układu urbanistycznego do rejestru zabytków w 2007 r., uznanie Śródmieścia za Pomnik Historii w 2015 r., zgłoszenie kandydatury na listę informacyjną i wieloetapowe konsultacje z ekspertami ICOMOS. Polska delegacja wygrała głosowanie w Busan dzięki poparciu 18 państw Komitetu. W proces zaangażowane były miejskie i krajowe służby konserwatorskie oraz dyplomacja.
Wpis otwiera przed Gdynią szansę międzynarodowej promocji i wzrostu ruchu turystycznego, a jednocześnie nakłada obowiązek prowadzenia stałego monitoringu stanu zabytków oraz realizacji zapisów Planu Zarządzania. Obszar wpisu obejmuje 87,9 ha.
